Pytanie, jak jest się ubranym podczas operacji, pojawia się niemal zawsze przed pierwszym zabiegiem. Pacjent zwykle przebiera się w szpitalną koszulę, a przed wejściem na salę operacyjną zdejmuje biżuterię, soczewki kontaktowe i inne rzeczy, które mogłyby utrudniać znieczulenie lub monitoring. Wyjaśniam, jak wygląda przygotowanie, czym różni się odzież pacjenta od ubioru zespołu chirurgicznego i kiedy zasady mogą się zmienić.
Pacjent zwykle trafia na salę w koszuli szpitalnej, a personel w specjalnej odzieży operacyjnej
- Koszula szpitalna zastępuje codzienne ubranie i ułatwia dostęp do pola operacyjnego.
- Bielizna może zostać zdjęta albo pozostać, zależnie od rodzaju zabiegu i procedur placówki.
- Biżuterię, soczewki, protezy ruchome i makijaż trzeba zwykle usunąć przed operacją.
- Personel nosi scruby, czepek, odpowiednie obuwie, a podczas zabiegu także sterylny fartuch i rękawiczki.
- Instrukcje szpitala mają pierwszeństwo, ponieważ przygotowanie różni się przy znieczuleniu ogólnym, regionalnym i miejscowym.
Co pacjent ma na sobie przed wejściem na salę operacyjną
Przed zabiegiem pacjent najczęściej zdejmuje własne ubranie i zakłada jednorazową albo materiałową koszulę szpitalną. Jej krój pozwala szybko odsłonić plecy, klatkę piersiową, brzuch lub kończynę, na której będzie wykonywany zabieg. Nie jest to sterylny fartuch chirurgiczny, lecz odzież ułatwiająca przygotowanie i zapewniająca dostęp do ciała.
To, czy pozostaje bielizna, zależy od procedury. Przy operacjach w obrębie brzucha, miednicy, pachwin, krocza lub kończyn dolnych personel może poprosić o jej całkowite zdjęcie. Przy mniejszym zabiegu, szczególnie wykonywanym w znieczuleniu miejscowym, zakres rozbierania bywa ograniczony do obszaru, który trzeba przygotować. Nie należy samodzielnie zgadywać, co można zostawić na sobie.
W dniu operacji pacjent może otrzymać także czepek, skarpetki ochronne albo jednorazowe obuwie. Nie wszystkie placówki stosują dokładnie ten sam zestaw. Czepek ma przede wszystkim ograniczyć kontakt włosów z przygotowanym obszarem i sprzętem, natomiast obuwie ochronne pomaga utrzymać porządek w strefie zabiegowej.
Dlaczego ubranie musi być łatwe do zdjęcia
Koszula szpitalna nie przeszkadza w zakładaniu mankietu do pomiaru ciśnienia, elektrod EKG, pulsoksymetru ani wkłucia dożylnego. Przy znieczuleniu ogólnym znaczenie ma również możliwość szybkiego podłączenia aparatury i oceny stanu pacjenta. Wygoda personelu służy tu bezpieczeństwu pacjenta, a nie względom estetycznym.
Jeżeli martwi mnie kwestia prywatności, proszę o wyjaśnienie, kiedy trzeba się przebrać i kto będzie obecny w pomieszczeniu. Personel powinien zapewnić okrycie, parawan lub zasłonę, a odsłanianie ciała ograniczyć do niezbędnego minimum.
Jak wygląda ubiór zespołu operacyjnego
Zespół chirurgiczny wchodzi do odpowiednich stref w odzieży operacyjnej, zwykle bluzie i spodniach typu scrub. Ten komplet nie jest automatycznie sterylny. Ma być czysty mikrobiologicznie, przeznaczony do pracy w bloku operacyjnym i używany zgodnie z procedurami konkretnego szpitala.
Personel zakłada również czepek zakrywający włosy, a w strefie wymagającej ochrony dróg oddechowych także maskę. Podczas właściwego zabiegu chirurg i osoby pracujące w polu sterylnym używają sterylnego fartucha oraz sterylnych rękawiczek. Fartuch ogranicza przenoszenie drobnoustrojów i chroni przed kontaktem z płynami ustrojowymi.
Obuwie powinno być przeznaczone do pracy w bloku operacyjnym i łatwe do czyszczenia. Osłony na buty nie zawsze są obowiązkowe, ponieważ ich stosowanie zależy od organizacji stref czystych, rodzaju procedury i lokalnych zasad kontroli zakażeń. Podobnie wygląda sprawa odzieży z długim rękawem, dodatkowych fartuchów czy gogli.
Jak wyjaśnia Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, odzież dla bloków operacyjnych musi spełniać określone wymagania dotyczące między innymi czystości, pylenia i odporności na przenikanie cieczy. Czysta odzież operacyjna nie oznacza jednak odzieży sterylnej. Sterylność dotyczy przede wszystkim elementów, które mają kontakt z jałowym polem operacyjnym.
Przeczytaj również: Podwyższone bazofile - Co oznaczają i kiedy martwić się wynikiem?
Co z biżuterią, włosami i paznokciami personelu
W strefie operacyjnej ogranicza się biżuterię, zegarki i przedmioty osobiste, ponieważ mogą utrudniać higienę rąk albo stać się źródłem zanieczyszczeń. Włosy powinny być całkowicie schowane pod czepkiem. U pacjenta zasady dotyczące lakieru, sztucznych paznokci czy makijażu mogą być łagodniejsze, ale przy operacji planowej często zaleca się ich usunięcie.
Odzież a rodzaj zabiegu i znieczulenia
Nie każda operacja wygląda tak samo. Inaczej przygotowuje się osobę do krótkiego zabiegu skórnego, inaczej pacjenta do operacji jamy brzusznej, a jeszcze inaczej osobę poddawaną procedurze w znieczuleniu regionalnym. Największe znaczenie ma miejsce operowane, sposób znieczulenia i rodzaj monitorowania.
| Rodzaj procedury | Typowe przygotowanie pacjenta | Co może się różnić |
|---|---|---|
| Zabieg w znieczuleniu miejscowym | Koszula lub odzież odsłaniająca operowany obszar | Pacjent czasem nie musi przebierać się całkowicie |
| Znieczulenie regionalne | Koszula szpitalna, dostęp do pleców lub kończyny | Potrzebne może być dodatkowe okrycie i monitoring |
| Znieczulenie ogólne | Zwykle całkowite przebranie i usunięcie przedmiotów z jamy ustnej | Zakres zależy od aparatury, ułożenia i rodzaju operacji |
| Zabieg ambulatoryjny | Jednorazowa koszula, prześcieradło lub specjalne okrycie | Przy niewielkiej procedurze rozbieranie może być ograniczone |
Przy znieczuleniu ogólnym trzeba zwykle zdjąć protezy zębowe, ruchome aparaty ortodontyczne i soczewki kontaktowe. Zostawienie ich bez zgody anestezjologa może utrudnić zabezpieczenie dróg oddechowych albo spowodować uraz oka. Okulary można zazwyczaj mieć do momentu rozpoczęcia przygotowania, ale później również trafiają do przechowania.
Podczas długiego zabiegu pacjent może odczuwać chłód, ponieważ temperatura na sali jest kontrolowana, a ciało pozostaje częściowo odsłonięte. Stosuje się wtedy koce, ogrzewane materace lub systemy aktywnego ogrzewania. Jeśli przed operacją jest mi zimno, mówię o tym personelowi zamiast zabierać własną bluzę pod koszulę.
Co zrobić przed przyjęciem do szpitala
Najbezpieczniej przyjechać w luźnym, łatwym do zdjęcia ubraniu. Sprawdzają się rozpinana bluza, szerokie spodnie i płaskie obuwie. Po zabiegu, szczególnie po znieczuleniu, skomplikowane guziki, ciasne rękawy i obcisła bielizna potrafią być zaskakująco niewygodne.
- zostaw w domu pierścionki, kolczyki, łańcuszki i zegarek,
- nie zakładaj makijażu, lakieru do paznokci ani sztucznych paznokci, jeśli placówka tego zabrania,
- nie używaj perfum, olejków ani tłustych kremów w dniu zabiegu,
- przygotuj klapki lub lekkie obuwie do chodzenia po oddziale,
- zabierz małą torbę, dokument tożsamości, wyniki badań i listę przyjmowanych leków.
W domu zwykle zaleca się prysznic zgodnie z instrukcją szpitala, ale nie powinno się samodzielnie golić miejsca operowanego tuż przed zabiegiem. Drobne skaleczenia po goleniu mogą zwiększyć ryzyko podrażnienia lub zakażenia, dlatego jeśli usunięcie owłosienia jest potrzebne, personel wykona je odpowiednią metodą.
Nie wkładam pod koszulę własnej odzieży tylko dlatego, że jest mi chłodno albo czuję się mniej skrępowany. Taki element może przeszkadzać w przygotowaniu skóry, podłączeniu aparatury lub ułożeniu na stole. Jeżeli potrzebuję dodatkowego okrycia, proszę o szpitalny koc albo pytam, co jest dopuszczalne.
Kiedy procedura może wyglądać inaczej
W nagłym wypadku liczy się czas, dlatego pacjent może zostać przewieziony na blok w ubraniu, które personel rozcina lub szybko zdejmuje. Nie oznacza to odstępstwa od zasad higieny. Po przyjęciu zespół usuwa elementy, które przeszkadzają w operacji, zabezpiecza ciało i przygotowuje pole zabiegowe.
Inne zasady mogą obowiązywać podczas cesarskiego cięcia, operacji ortopedycznej, zabiegów okulistycznych, procedur w obrębie głowy oraz operacji wymagających specjalnego ułożenia ciała. Nie istnieje jeden identyczny strój dla każdego pacjenta, dlatego instrukcja przekazana przez oddział jest ważniejsza niż ogólne porady znalezione w internecie.
Jeśli mam wątpliwość, czy mogę zachować bieliznę, aparat słuchowy, protezę, perukę albo konkretny element odzieży, zgłaszam to pielęgniarce przed przewiezieniem na salę. Takie pytanie nie jest krępujące ani błahe. Personel może szybko wyjaśnić, co zostaje zdjęte, co można zabezpieczyć i kiedy dana rzecz będzie mogła wrócić.
Najważniejsza rzecz do zapamiętania przed drzwiami bloku
Pacjent najczęściej ma na sobie koszulę szpitalną i nic, co ogranicza dostęp do operowanego obszaru. Personel pracuje w odzieży operacyjnej, a osoby uczestniczące bezpośrednio w zabiegu dodatkowo zakładają sterylny fartuch i rękawiczki.
Przed wyjazdem do szpitala najlepiej wybrać wygodne ubranie, zdjąć biżuterię i zastosować się do zaleceń dotyczących higieny, jedzenia oraz leków. Gdy coś budzi niepokój, pytam wprost. Dobre przygotowanie nie polega na zapamiętaniu jednego uniwersalnego stroju, lecz na współpracy z zespołem i dostosowaniu się do rodzaju zabiegu.
